در حدود 385 كيلومتري غرب شهر تهران و در دامنه رشته كوههاي مرتفع الوند شهر همدان قراردارد. ارتفاع آن از سطح دريا 1813 متر مي باشد . شهر همدان بين مدار 25-33 درجه و 45-55 دقيقه عرض شمالي و 47-49 درجه و 34-36 دقيقه طول شرقي نصف النهارگرينويچ واقع است ارتفاع بلندترين قله آن موسوم به الوندكه در18كيلومتريجنوب شهر همدان مي باشدداراي 3874 متراستو رودخانه مهمي مثل خاكسور،قره چاي ، همه كسي و سيمينه رود از دامنه اين كوهستان جاريست .
تپه هگمتانه به صورت بيضي شكل در مركز شهر همدان ديده مي شود . خيابان اكباتان كه از ميدان امام آغازمي شود تپه را در جهت شمال - جنوب به دو قسمت شرقي و غربي تقسيم مي كند . و پس از رسيدن به ميدان هفت تير به طرف غرب بلوار علويان كشيده شده كه تا ميدان عين القضاه ادامه يافته و مجددا" تپه را به دو قسمت شمالي ، جنوبي تقسيم مي كند . از خيابان شهداء ( شورين سابق ) در منطقه جنوب شرقي تپه هگمتانه اخيرا" بلواري بنام هگمتانه كشيده شده كه اين بلوار دامنه شرقي تپه هگمتانه را به طرف شمال تا ميدان هگمتانه دور زده و از آنجا به بلوار علويان به صورت يك بلوار كمربندي متصل مي شود و قراراست اين بلوار محوطه جنوب غربي تپه هگمتانه را دور زده و از آنجا به خيابان اكباتان متصل شود .
هر چند محدوده فعلي تپه هگمتانه حدود 25 هكتار مي باشد ولي بنظر مي رسد كه هنوز بقاياي بيشتري از تپه باستاني هگمتانه در زير شهر جديد همدان مدفون باشد .
ارزش واهميت تپه هگمتانهاز آنجاناشيمي شودكهاحتمالوجودشهرگمشدهباستاني((هگمتانه) )يا(( اكباتانا ))مركز حكومت كشور ماد در درون آن مي رود . قوم ماد كه از حدود اواسط قرن 8 قبل از ميلاد قدرت سياسي را در محدوده غربي ايران به دست گرفته بود بنا به روايت تاريخ تا روي كار آمدن سلسه هخامنشيان در حدود 520 قبلاز ميلاد بر سر قدرتباقي مي ماند . در طولاين مدت كه دوقرن طول مي كشدپادشاهي چوندياكو(675-728قبل از ميلاد) ،فري ورنيش( 653-675 قبل از ميلاد ) ، كياكسار ( 585-625 ق. م ) و ازدهاك ( 550 - 585 قبل از ميلاد ) در اين منطقه حكومت كردند .
معروفترين و مهمترين پادشاهمادهاكياكساربود كه با كمكبابليها توانستبر پادشاه آشور (( سين شاريشكون - ساراك ))غلبه نموده و بعد از تصرفنينوا دولت آشور را كه در آن زمان بزرگترين قدرت منطقه محسوب مي شد منقرض نمايد .
برطبق روايت هرودوت هاكيناوناسي مورخ يوناني ، بينانگذار سلسه ماد ، (( دياكو )) بوده و بنا به دستور وي شهر (( هگمتانه ))( بمعني محل تجمع )احداث و به صورت پايتخت كشورماد در آمد. اين شهر داراي عظمت و شكوه فراوانبودهو نه تنها در دوره ماد بلكه در دوره هخامنشياننيز به عنوان پايتخت ،آنهمپايتختتابستاني ،بعداز شهرهايشوش و تخت جمشيد انتخاب شد .
اسكندرمقدوني بعد از تصرفشهرهاي اخيرالذكر شهر هگمتانه را نيز به تصرف خود درآورد گويا در هنگام حضور وي در پايتخت مادها و هخامنشيان يكي از سرداران معروف وي به نام هفايستيون فوت می کند.
وي نيز دستور مي دهد تا آرامگاه مجللي برايويبسازند . هر چند تا كنونآرامگاهوي در همدان كشف نشده ولي وجود يك شير سنگي در ميدان سنگ شير همدان نشانگر استفاده از اين نوع مجسمه ها در مدخلآرامگاهسرداريوناني اسكندر مي باشد .
شهر هگمتانه نه تنها در ادوار ماد و هخامنشي و سلوكي مورد توجه خاص بوده بلكه در دوره هاي ديگر تاريخي ( پارتي ، ساساني ) و نيز در ادوار اسلامي بنا به نوشته هاي مورخين بيگانه و اسلامي به عنوان يكي از شهر هاي مهم ايران مطرح بوده است .
تعدادی از اشیاء کشف شده در شهر هگمتانه
سر گاو سفالی (هخامنشی)ظروف شیشه ای (پارتی)
پیه سوز با لعاب (ساسانی) مهر سنگی (ماد)
اسکلت (هزاره دوم قبل از میلاد) کاسه سفالی (اسلامی)
کتیبه با خط پهلوی(اشکانی)سنگ قبر با خط کوفی(سلجوقی)